جلد سوم مرحلهء يازدهم : عقل و عاقل و معقول مشتمل بر پانزده فصل [ مقدمه ] والمأخوذ في العنوان وان كان هو العقل الذي يطلق اصطلاحاً على الادراك الكلي دون الجزئي لكن البحث يعم الجميع . [ واژهء عقل - كه عنوان اين مرحله از كتاب قرار گرفته - داراى اصطلاحات گوناگونى است . يكى از معانى اصطلاحى آن « مجرد تام » است ، كه يكى از انواع جوهر را تشكيل مىدهد ؛ در آن جا كه گفته مىشود : جوهر داراى پنج قسم است : عقل ، نفس ، ماده ، صورت و جسم . اصطلاح دوم عقل همان « مُدرِك كليات » است و گاهى به معناى مصدرى ، يعنى « ادراك كليات » نيز به كار مىرود ، كه آن را مىتوان اصطلاح سوم عقل به شمار آورد . موضوع اين بخش از كتاب ، نه عقل به معناى مجرد تام است و نه عقل به معناى مُدرِك كليات و يا ادراك كلى ، بلكه مقصود از آن مطلق علم و ادراك است ، اعم از ادراك كلى ، ادراك خيالى و ادراك حسى . از اين رو مؤلف ارجمند قدس سره پيش از ورود در مباحث اصلى اين مرحله خواننده را تذكار مىدهد كه : ] اگر چه در عنوان اين مرحله واژهء « عقل » قرار گرفته و عقل در اصطلاح حكيمان تنها بر ادراك كلى اطلاق مىگردد و شامل ادراك‌هاى جزيى [ مانند ادراك‌هاى حسى و خيالى ] نمىشود ، امّا مطالب مورد بحث در اين مرحله همهء ادراكات را [ خواه جزيى و